ΟΥΑΣΙΓΚΤΟΝ – του Πέτρου Κασφίκη, ΤΟ ΒΗΜΑ –
Αν θέλεις να διαπραγματευτείς με μια κυβέρνηση, δεν αποκεφαλίζεις την ηγεσία της». Αυτό ήταν ένα βασικό μάθημα των στρατηγικών εγχειριδίων του Ψυχρού Πολέμου. Κατά τον Πάτρικ Θέρο, η Ουάσιγκτον το λησμόνησε πριν από την έναρξη της επιχείρησης στο Ιράν.
Πρώην πρέσβης των ΗΠΑ στο Κατάρ, διπλωμάτης με μακρά εμπειρία στον Περσικό Κόλπο και σήμερα στρατηγικός σύμβουλος του Gulf International Forum, ο Θέρος θεωρεί ότι η στρατηγική του «αποκεφαλισμού» της ιρανικής ηγεσίας έκανε δυσκολότερη, όχι ευκολότερη, την έξοδο από την κρίση.
Μιλώντας στο «Βήμα», ο Θέρος δεν διστάζει να υποστηρίξει ότι η καλύτερη επιλογή για τον Ντόναλντ Τραμπ ίσως θα ήταν να ακολουθήσει το παράδειγμα του Ρόναλντ Ρίγκαν και να αποχωρήσει, όπως εκείνος από τον Λίβανο, με άδεια χέρια αλλά με αμελητέο πολιτικό κόστος.
Που βρισκόμαστε αυτή τη στιγμή στην αντιπαράθεση με το Ιράν, στρατιωτικά, διπλωματικά και οικονομικά;
Δεν υπάρχει σχέδιο για το πώς προχωράμε από εδώ και πέρα ή, αν υπάρχει, πιθανότατα δεν υπάρχει εμπιστοσύνη σε αυτό. Στρατιωτικά, οι Ιρανοί δεν μπορούν να μας αναγκάσουν να σταματήσουμε τον ναυτικό αποκλεισμό, και στρατιωτικά το κόστος για τις ΗΠΑ, αν επιχειρήσουν να ανοίξουν τα Στενά, θα ήταν τεράστιο. Θα ήταν πολιτικά καταστροφικό για τον πρόεδρο Τραμπ. Οικονομικά, για πολλές χώρες τα πάντα εξαρτώνται από το άνοιγμα των Στενών. Δεν πιστεύω ότι έχουμε δει ακόμη τις συνέπειες όλων των εξελίξεων του πρόσφατου πολέμου. Διπλωματικά, δεν βλέπω τίποτα. Ο βασικός λόγος, νομίζω, είναι αφενός η βαθιά ιρανική δυσπιστία απέναντι στις ΗΠΑ και αφετέρου η αδυναμία της αμερικανικής πλευράς να βρει μια λύση που να αποφεύγει τόσο έναν μεγαλύτερο πόλεμο όσο και την ταπείνωση της ήττας. Επομένως, πρόκειται ίσως για μία από τις πιο απογοητευτικές στιγμές στην ενασχόληση μου με τη Μέση Ανατολή.
Μετά από τόσους μήνες, γνωρίζουμε πλέον ποιος ήταν ο πραγματικός στρατηγικός στόχος της επιχείρησης στο Ιράν;
Νομίζω ότι υπήρχε μια πεποίθηση στον Λευκό Οίκο, η οποία διαμορφώθηκε από την επιτυχία στη Βενεζουέλα, τις ταραχές που είχαν σημειωθεί στο Ιράν και τις συνομιλίες του κ. Τραμπ με τον κ. Νετανιάχου σχετικά με τον κίνδυνο των πυρηνικών όπλων. Δεν πιστεύω ότι βρισκόμασταν καν κοντά σε κάτι τέτοιο, αλλά όλα αυτά φαίνεται ότι έπεισαν τον κ. Τραμπ ότι μια αιφνίδια, σφοδρή στρατιωτική επίθεση, που θα αποκεφάλιζε την ιρανική κυβέρνηση, θα προκαλούσε στο Ιράν το ίδιο είδος παράδοσης που έγινε στη Βενεζουέλα. Αυτή, για μένα, είναι η μόνη λογική εξήγηση για το τι προσπαθήσαμε να κάνουμε.
Ποιοι αμερικανικοί στόχοι έχουν επιτευχθεί, ποιοι παραμένουν ημιτελής και ποιοι ίσως ήταν εξαρχής μη ρεαλιστικοί;
Αυτό που δεν καταλαβαίνω, γιατί λειτούργησε αντίθετα προς τον επιδιωκόμενο στόχο, ήταν ο αποκεφαλισμός της ιρανικής κυβέρνησης. Ένα από τα πράγματα που έμαθα, έχοντας κάνει αρκετές μελέτες για σενάρια ανταλλαγής πυρηνικών πληγμάτων σε στρατηγικό επίπεδο, είναι ότι αν θέλεις να διαπραγματευτείς την παράδοση μιας κυβέρνησης, δεν αποκεφαλίζεις την ηγεσία της. Αυτή τη στιγμή, έχουμε αποκεφαλίσει την κυβέρνηση και έχουμε προκαλέσει κάποια ζημιά στην ικανότητά τους να αντεπιτεθούν. Όλα αυτά έχουν σημαντικές συνέπειες, και βρισκόμαστε στα πρόθυρα να καταστρέψουμε την οικονομία των συμμάχων μας στον Κόλπο. Επομένως, δεν βλέπω ούτε έναν στόχο στον οποίο να βρισκόμαστε πιο κοντά απ’ ό,τι ήμασταν πριν από την επίθεση. Και στα περισσότερα θέματα, βρισκόμαστε σε χειρότερη θέση.
Για να το διευκρινίσουμε, υποστηρίζετε ότι ο Νετανιάχου ουσιαστικά παρέσυρε τον Ντόναλντ Τραμπ στη στρατηγική αποκεφαλισμού της ηγεσίας του Ιράν;
Δεν ξέρω αν τον παρέσυρε ή αν δεν του είπε. Το πρόβλημα με τον πρόεδρο Τραμπ, όπως έχουμε δει σε πολλές περιπτώσεις, είναι ότι έχει τη μεγάλη ιδέα, αλλά δεν κοιτάζει τις λεπτομέρειες.
Δεν θα έπρεπε αξιωματούχοι το Συμβούλιο Εθνικής Ασφαλείας ή το Στέιτ Ντιπάρτμεντ να είχαν προειδοποιήσει ότι η εξόντωση της ηγεσίας θα μπορούσε να δυσκολέψει τη διαπραγμάτευση μιας πυρηνικής συμφωνίας;
Με δεδομένη τη σύνθεση του Συμβουλίου αυτή τη στιγμή, αμφιβάλλω ότι υπάρχουν εκεί άνθρωποι που θα το είχαν δει αυτό. Στο Στέιτ Ντιπάρτμεντ πιθανότατα υπάρχουν ακόμη άνθρωποι μιας παλαιότερης γενιάς που θυμούνται όλες τις στρατηγικές μελέτες που κάναμε κατά τον Ψυχρό Πόλεμο, αλλά αμφιβάλλω ότι θα ήταν κανείς διατεθειμένος να το επισημάνει. Θυμηθείτε, ότι ίσως από τον Πόλεμο της Κορέας δεν έχουμε πολεμήσει με μια χώρα που να μπορεί να αντεπιτεθεί αποτελεσματικά με εξαίρεση τον σύντομο πόλεμο με το Ιράκ το 1991. Ως αποτέλεσμα, δεν νομίζω ότι κανείς σκέφτηκε πραγματικά να ανατρέξει στα παλιά εγχειρίδια, που έλεγαν ξεκάθαρα ότι δεν αποκεφαλίζεις την ηγεσία. Οι Ισραηλινοί έκαναν εξαιρετική δουλειά στον αποκεφαλισμό της Χεζμπολάχ και της Χαμάς. Οι επιχειρήσεις πέτυχαν στην αποδυνάμωση των οργανώσεων, αλλά δεν οδήγησαν στη νίκη. Οι Ισραηλινοί είναι απολύτως προσηλωμένοι στην ιδέα ότι αν αποκεφαλίσεις την ηγεσία του εχθρού τον αποδυναμώνεις. Οπότε δεν γνωρίζω αν παρέσυραν τον κ. Τραμπ ή απλώς πίστευαν σε αυτή την ενέργεια.
Σημειώσατε ότι οι ΗΠΑ δεν έχουν πολεμήσει εδώ και πολλά χρόνια απέναντι σε ένα αξιόμαχο αντίπαλο. Γιατί, λοιπόν, η αμερικανική επιχείρηση δεν έχει καταφέρει μέχρι στιγμής να αφοπλίσει πλήρως το Ιράν;
Πρώτον, κοιτάξτε το μέγεθος του Ιράν. Είναι μια τεράστια χώρα. Δεύτερον, στο μεγαλύτερο μέρος του είναι πολύ ορεινό. Αυτό κάνει πολύ δύσκολο τον εντοπισμό στόχων. Επιπλέον, θα θύμιζα ότι συνεχίζαμε να ψάχνουμε τους πυραύλους στο Ιράκ, που είναι μια επίπεδη ερημική χώρα χωρίς πολλά βουνά. Αν οι Ιρακινοί μπορούσαν να κρύψουν πυραύλους και μετά να τους εκτοξεύσουν, δεν ξέρω γιατί θα περίμενε κανείς ότι θα μπορούσαμε να τους βρούμε εύκολα στο Ιράν. Είχαμε μια υπερβολικά αισιόδοξη αντίληψη. Οι ισραηλινές υπηρεσίες πληροφοριών ήταν πολύ καλές στον εντοπισμό της ηγεσίας. Δεν πιστεύω ότι είχαν πολύ καλή τακτική πληροφόρηση.
Και οι δύο πλευρές φαίνεται να πιστεύουν ότι ο χρόνος λειτουργεί υπέρ τους. Ο Τραμπ λόγω του ναυτικού αποκλεισμού, η Τεχεράνη λόγω του κόστους στις τιμές της ενέργειας και των ενδιάμεσων εκλογών. Τελικά, ποιος έχει δίκιο;
Ειλικρινά, δεν έχω ιδέα γιατί υπάρχουν πάρα πολλοί παράγοντες που βρίσκονται σε εξέλιξη. Πιστεύω ότι ο χρόνος θα δοκιμάσει την αντοχή του κ. Τραμπ, δεδομένου του φόβου του για τις εκλογές του Νοεμβρίου και του γεγονότος ότι τώρα, με το να μην κάνει τίποτα, φαίνεται αδύναμος. Αν ήμουν ο κ. Τραμπ, θα έκανα αυτό που έκανε ο κ. Ρίγκαν το 1982 στον Λίβανο. Απλώς θα αποχωρούσα. Φύγαμε μέσα σε μια νύχτα. Αφήσαμε τους καημένους τους Ιταλούς εκεί, και δεν τους είπαμε καν ότι φεύγαμε. Απλώς εξαφανιστήκαμε. Και ο Ρίγκαν υπέστη για τρεις μέρες ένα πολιτικό κόστος μέσα στις ΗΠΑ. Στην Αμερική, η αποχώρηση από μια μικρή ήττα σαν αυτή θα προκαλέσει μικρή πολιτική αντίδραση. Είμαστε μια τεράστια ηπειρωτική χώρα όπου το 90% του πληθυσμού δεν ενδιαφέρεται για το τι συμβαίνει πέρα από τα σύνορά μας.
Πώς μοιάζει η επόμενη ημέρα στα Στενά του Ορμούζ; Ακόμη και αν τα Στενά επαναλειτουργήσουν, πόσος χρόνος θα χρειαστεί ώστε η ναυτιλία και οι ενεργειακές ροές να επιστρέψουν στην κανονικότητα;
Στο καλύτερο σενάριο, στο τέλος του έτους. Το Κατάρ για παράδειγμα έχει υποστεί τόση μεγάλη ζημιά που θα χρειαστεί τουλάχιστον έναν χρόνο για να επιστρέψει στην κατάσταση που βρισκόταν πριν τον πόλεμο. Όταν κλείνεις αυτές τις εγκαταστάσεις, πρέπει να είσαι πολύ προσεκτικός όταν τις ξανανοίγεις, επειδή δεν ξέρεις τι έχει φθαρεί. Ορισμένες από τις χημικές ουσίες που υπάρχουν στο φυσικό αέριο ή στο πετρέλαιο έχουν συσσωρευτεί στα μηχανήματα, και όλα αυτά πρέπει να καθαριστούν πριν επαναλειτουργήσουν. Θα χρειαστούν δισεκατομμύρια δολάρια για την αποκατάσταση της ζημιάς. Και, όπως λέω, θα περιμένουμε τουλάχιστον μέχρι το τέλος του έτους πριν φτάσουμε σε κάτι που να πλησιάζει την προηγούμενη δυναμικότητα.
Πώς βλέπετε τη θέση της Ελλάδας στη Μέση Ανατολή σήμερα σε σύγκριση με το παρελθόν;
Δυστυχώς η περιοχή έχει παραμεληθεί διπλωματικά σε όλη τη σύγχρονη μεταπολεμική ιστορία της Ελλάδας. Υποστηρίζω εδώ και καιρό ότι η Ελλάδα χρειάζεται μια δυναμική «ανατολική πολιτική», αξιοποιώντας την αποδοχή που απολαμβάνει στον αραβικό κόσμο. Η Ελλάδα δεν αντιμετωπίζεται ως ξένος αποικιοκράτης. Αντιμετωπίζεται από τους Άραβες ως «ένας από εμάς». Νομίζω ότι στη Μέση Ανατολή δεν πρέπει ποτέ να βάζεις όλα τα αυγά σου σε ένα καλάθι. Αυτή τη στιγμή, η Ελλάδα έχει αναπτύξει μια στρατηγική συμμαχία με το Ισραήλ. Αυτό είναι σίγουρα θετικό, αλλά δεν πρέπει να είναι το μοναδικό κέντρο βάρους της πολιτικής μας. Στην πραγματικότητα, η Ελλάδα χρειάζεται μια σχέση ασφάλειας με την Ευρώπη, καθώς μπορεί να της προσφέρει μια είσοδο στη Μέση Ανατολή που καμία άλλη ευρωπαϊκή χώρα δεν μπορεί. Επομένως, το συμπέρασμα είναι το εξής. Η σχέση με το Ισραήλ ήταν και παραμένει αναγκαία βραχυπρόθεσμα, αλλά είναι μεταβατική και μπορεί να εξαφανιστεί από τη μια στιγμή στην άλλη. Η πραγματική ασφάλεια βρίσκεται στην Ευρώπη ως στρατηγικό στήριγμα της Ελλάδας.
Ο Πέτρος Κασφίκης είναι διαπιστευμένος ανταποκριτής στον Λευκό Οίκο και στο Στέιτ Ντιπάρτμεντ για τον τηλεοπτικό σταθμό MEGA και την εφημερίδα Το Βήμα. Για τις τελευταίες εξελίξεις από την Ουάσιγκτον μπορείτε να κάνετε εγγραφή στο κανάλι του στο YouTube: youtube.com/c/PKas?sub_confirmation=1
