«Βρισκόμαστε σε ένα έργο που το έχουμε ξαναδεί». Για τον Μάρκο Κουναλάκη, που έζησε από κοντά την πτώση του Τείχους του Βερολίνου, τη διάλυση του Συμφώνου της Βαρσοβίας και τις ανατροπές στην Ανατολική Ευρώπη, οι πρόσφατες κινήσεις του Ντόναλντ Τραμπ στη Γροιλανδία δεν αποτελούν μια συγκυριακή κρίση. Είναι ένδειξη επιστροφής σε γνώριμα μοτίβα ισχύος από την εποχή του Ψυχρού Πολέμου.
Η υπαναχώρηση του Αμερικανού Προέδρου στο Νταβός από την απειλή στρατιωτικής βίας δεν αναιρεί, όπως εξηγεί, τον στρατηγικό στόχο. Αντίθετα, εντάσσεται σε μια διαπραγματευτική τακτική που στηρίζεται στη διαρκή αβεβαιότητα, έχοντας άμεσες συνέπειες στις σχέσεις μεταξύ των δύο πλευρών του Ατλαντικού.
Σήμερα, ως ερευνητής στο Ινστιτούτο Hoover του Στάνφορντ και μετά από δεκαετίες δημοσιογραφικής κάλυψης πολέμων και επαναστάσεων από τη Μόσχα έως το Αφγανιστάν, ο Κουναλάκης διαβάζει τον «φάκελο Γροιλανδία» ως σύμπτωμα μιας ευρύτερης αναθεώρησης των κανόνων της διεθνούς τάξης.
Στη συνέντευξη στο «Βήμα» μιλά για τα όρια της «θεωρίας του τρελού», φωτίζοντας τι σημαίνει αυτή η νέα φάση ανταγωνισμού για χώρες όπως η Ελλάδα, σε έναν διεθνές τοπίο όπου η ισχύς τείνει να προηγείται των θεσμών.
Στο Νταβός, ο Πρόεδρος Τραμπ απέσυρε τη στρατιωτική απειλή για τη Γροιλανδία. Ήταν μια ειλικρινής αποκλιμάκωση ή μια τακτική προσαρμογή μετά τις αντιδράσεις συμμάχων και αγορών;
–Νομίζω ότι είναι πολύ δύσκολο να ερμηνεύσει κανείς τον Πρόεδρο Τραμπ. Ο ίδιος υπερηφανεύεται ότι είναι πάντα πρόθυμος να αλλάζει πορεία. Ένα, λοιπόν, βασικό στοιχείο της διαπραγματευτικής στρατηγικής του, είναι να διατηρεί τους συνομιλητές του σε κατάσταση αβεβαιότητας και εκτός ισορροπίας. Μπορούμε να κάνουμε εικασίες, αλλά η ικανότητά του να αλλάζει στάση από τη μία στιγμή στην άλλη είναι απολύτως συνεπής με τον συνολικό τρόπο που διαπραγματεύεται. Ωστόσο, αυτό που παραμένει σαφές είναι ότι, με τον έναν ή τον άλλο τρόπο, επιθυμεί η Γροιλανδία να τεθεί υπό αυτό που ο ίδιος αποκαλεί «ιδιοκτησία» των ΗΠΑ.
Η ασταθής προσέγγιση του Τραμπ απέφερε στις ΗΠΑ κάτι που δεν θα μπορούσαν να πετύχουν μέσω της κανονικής διπλωματίας;
–Ο ίδιος είναι πολύ ανοιχτός στη «θεωρία του τρελού». Δεν πρέπει, λοιπόν, να εκπλήσσει κανέναν που συνομιλεί μαζί του. Κέρδισε, όμως, ή έχασε κάτι; Σήμερα όλος ο κόσμος μιλά για τη Γροιλανδία. Πρόκειται για ένα θέμα που δεν υπήρχε μέχρι να το θέσει ο ίδιος. Ήδη φαίνεται ότι ο Μαρκ Ρούτε έχει ενδεχομένως κάνει κάποιες παραχωρήσεις. Και αυτό είναι περισσότερο από ό,τι είχε πριν. Παρότι δεν αισθάνομαι άνετα με αυτή τη στρατηγική ούτε την θεωρώ υγιή, μπορώ να πω ευθέως ότι πιθανότατα κέρδισε κάτι. Αυτοί που έχασαν, βεβαίως, είναι οι Γροιλανδοί, καθώς φαίνεται να έχουν αποκλειστεί από οποιαδήποτε διαπραγμάτευση. Οι Ευρωπαίοι έχουν κάποιο όφελος γιατί συνειδητοποίησαν ότι πρέπει να διαμορφώσουν μια ενιαία φωνή. Και αυτό απουσιάζει δραματικά από την ευρωπαϊκή ηγεσία ως συλλογικό σώμα.
Αυτό που περιγράφεται τι σημαίνει για τις διατλαντικές σχέσεις;
–Πολλοί Ευρωπαίοι αμφισβητούν πλέον τον ρόλο που μπορεί να διαδραματίσει το ΝΑΤΟ. Ο πρόεδρος Τραμπ, από την αρχή, έχει καταστήσει το Άρθρο 5 αντικείμενο διαπραγμάτευσης, παρότι τόσο ο ίδιος όσο και μέλη της κυβέρνησής του το έχουν επανειλημμένα επιβεβαιώσει. Αυτό, ωστόσο, εξακολουθεί να προκαλεί ανησυχία στους Ευρωπαίους. Στο εμπόριο, όλοι παρακολουθούν την αναξιοπιστία των διαπραγματεύσεων, αφού ανά πάσα στιγμή μπορεί να αλλάξει τους όρους μιας συμφωνίας. Έτσι, η διατλαντική σχέση, παρότι στηρίζεται σε κοινές αξίες και σε μια παράδοση δεκαετιών, γίνεται αντικείμενο διαρκής επαναδιαπραγμάτευσης από τη σημερινή αμερικανική κυβέρνηση.
Όταν η Ουάσιγκτον μιλά για προσάρτηση συμμαχικών εδαφών, τι μήνυμα στέλνεται στη Μόσχα και στο Πεκίνο; Οδεύουμε προς έναν πιο επικίνδυνο κόσμο όπου η ισχύς υπερισχύει των κανόνων;
–Δεν πιστεύω ότι η Μόσχα ή το Πεκίνο θα βασίσουν τη συμπεριφορά τους σε κάτι όπως η Γροιλανδία. Η Ρωσία είναι ήδη επιθετική. Η Κίνα χρησιμοποιεί την εμπορική της πολιτική και την οικονομική της ισχύ για να επιβληθεί. Αυτό που παρατηρούμε είναι αντιφατικά μηνύματα προς τις μεγάλες πρωτεύουσες. Από τη μία πλευρά, ο πρόεδρος δημιουργεί την εντύπωση ότι είναι διατεθειμένος να χρησιμοποιήσει την αμερικανική ισχύ πιο αποφασιστικά από τους προκατόχους του. Από την άλλη, αναζητά συνεχώς συμφωνίες με τον Σι Τζινπίνγκ και τον Πούτιν. Πρόκειται, λοιπόν, για μια πολιτική «καρότου και μαστιγίου». Το πώς ερμηνεύεται αυτό εξαρτάται από την αντίληψη που υπάρχει στις αντίστοιχες πρωτεύουσες.
Τι σημαίνει ένα όλο και πιο πολωμένο διεθνές σύστημα για μικρότερες χώρες, όπως η Ελλάδα, που βρίσκονται σε στρατηγικά ευαίσθητες περιοχές;
–Για να κατανοήσει κανείς αυτό το νέο πλαίσιο, πρέπει να επιστρέψει στην εποχή του Ψυχρού Πολέμου. Οι μεγάλες δυνάμεις γίνονται πιο επιθετικές και φοβικές. Οι μεσαίες χώρες συχνά υποτάσσονται στα συμφέροντά τους. Δεν είναι μια άνετη θέση. Ο πρωθυπουργός Μαρκ Κάρνεϊ το περιέγραψε εύστοχα, αναφερόμενος στη θουκυδίδεια αντίληψη. Βέβαια, δεν είναι όλες οι χώρες ίδιες. Κάποιες διαθέτουν περισσότερα πλεονεκτήματα. Η Ελλάδα, λόγω γεωγραφικής θέσης, διαθέτει μεγαλύτερη ισχύ από χώρες όπως η Ουγγαρία ή το Μαυροβούνιο. Γενικά, όμως, βρισκόμαστε σε μια φάση ενός έργου που το έχουμε ξαναδεί, όπως είχε πει κάποτε ένας θρυλικός παίκτης του μπέιζμπολ.
Ο Πέτρος Κασφίκης είναι διαπιστευμένος ανταποκριτής στον Λευκό Οίκο και στο Στέιτ Ντιπάρτμεντ για τον τηλεοπτικό σταθμό MEGA και την εφημερίδα Το Βήμα. Για τις τελευταίες εξελίξεις από την Ουάσιγκτον μπορείτε να κάνετε εγγραφή στο κανάλι του στο YouTube: youtube.com/c/PKas?sub_confirmation=1
